“Schrijf gewoon zoals je praat, dan wordt het vanzelf toegankelijk.” Dat advies krijg je van elke schrijfcoach. En het klopt – half. Want letterlijk opgeschreven spreektaal is een ramp.
Je kent het wel: je spreekt een bericht in op je telefoon, laat het automatisch uittypen, en wat je terugkrijgt is één lange sliert half afgebroken zinnen met ‘dus’ en ‘eigenlijk’ en ‘om het zo maar te zeggen’. Niemand wil dat lezen.
Hoe dan wel?
Leestijd: 6 minuten
Samenvatting
Schrijf toegankelijk, maar niet letterlijk zoals je praat. Spreektaal is slordig, vol herhalingen en grammaticaal rommelig. Dat is niet erg omdat spreektaal gepaard gaat met intonatie en non-verbale communicatie. Als je het uitspreekt. Maar niet meer als je het opschrijft.
Schrijftaal mag informeel zijn, maar vraagt om structuur, correctheid en helderheid. Gebruik de kracht van gesproken taal zonder de rommel.
Wat spreektaal onleesbaar maakt
Praat een halfuur met iemand en neem het gesprek op. Schrijf het vervolgens woordelijk uit (je tekstverwerker kan dat voor je doen). Wat je krijgt is vrijwel onleesbaar, ook al was het gesprek zelf helder en boeiend.
Waarom? Omdat gesproken taal fundamenteel anders werkt dan geschreven taal: je hakt zinnen af, je herhaalt woorden en soms hele zinnen, je maakt lange, slingerende zinnen die grammaticaal niet kloppen en je gebruikt stopwoorden – meer dan je denkt.Nogmaals, in een gesprek is dat niet erg, want in een gesprek heb je voortdurend contact met je gesprekspartner. Op schrift ontbreekt dat en mist je doelgroep niet alleen de non-verbale communicatie, maar mis jij ook de feedback – verbaal en non-verbaal.
Waarom jip-en-janneke-taal ook niet werkt
Aan de andere kant heb je die schrijfcoaches die zeggen: schrijf dan maar heel simpel. Korte zinnen. Korte woorden. Schrijf maar voor een kind van tien.
Dat werkt ook niet. Niet voor volwassen mensen die dagelijks complexe organisatievraagstukken aanpakken. Niets zo vervelend als aangesproken te worden alsof je een kind bent.
Je doelgroep bestaat uit intelligente professionals. Ze begrijpen nuance. Ze kunnen abstractie aan. Ze lezen rapporten, contracten, strategische nota’s. Als je voor hen schrijft alsof ze in groep 6 zitten, voel je het gebrek aan respect.
Opmerking: ook mensen die moeite hebben met lezen en schrijven vinden het niet fijn om als kinderen te worden aangesproken, maar dat terzijde, want waarschijnlijk zijn dat jouw klanten niet.
Simpel schrijven is niet hetzelfde als dom schrijven. Je kunt complexe zaken helder uitleggen zonder te infantiliseren. Het gaat om de juiste balans.
Wat schrijftaal dan wel is
Schrijftaal is georganiseerd. Je hebt de luxe om na te denken voordat je woorden vastlegt. Je kunt herschikken, schrappen, aanscherpen. Gebruik dat.
Eén gedachte per zin
In plaats van: “Dus wat we toen deden was eigenlijk, omdat de situatie zo urgent was en iedereen al weken liep te stressen, hebben we besloten om toch maar die workshop in te plannen, ook al was het eigenlijk te laat.”
Schrijf: “De situatie was urgent. Het team liep al weken te stressen. We besloten alsnog een workshop in te plannen, ook al was het eigenlijk te laat.”
Schrap de vulling
Eigenlijk, tja, nou ja, om het zo te zeggen – weg ermee. Ze dragen niets bij. Op schrift zijn ze alleen maar rommel.
Corrigeer de grammatica
Niet elke zin hoeft grammaticaal correct te zijn, want soms zijn halve zinnen krachtiger. Mijn advies komt hier op neer: ken de regels en overtreed ze. Een zin mag niet met ‘en’ beginnen? Jawel hoor, als je het maar bewust doet om een bepaald effect bij de lezer te creëren.
Gebruik actieve zinnen
“Er werd door de directie besloten” is log. “De directie besloot” is direct. Gesproken taal zit vol passieve constructies omdat je tijd koopt. Geschreven taal heeft die tijd niet nodig, integendeel, je wilt je boodschap zo compact mogelijk houden. En zo lang als nodig, dat dan weer wel.
De kracht van gesproken taal behouden
Informele taal werkt. Directheid werkt. Het gevoel van een gesprek werkt. Dat moet je behouden.
Spreek je lezer aan
Spreek je doelgroep aan met u of jij – kies en pas dat consequent toe in al je communicatie. Stel vragen: “Hoe pak je dat aan?” “Wat is de volgende stap?” Dat maakt je tekst een gesprek in plaats van een verhandeling.
Wees beleefd, maar gebruik wel de gebiedende wijs: “pak een pen”, “maak een plan”, “ga naar buiten.” Denk maar aan een recept. Het leest prettiger dan “Als je even de tijd hebt, pakt dan gerust een pen.”
Gebruik voorbeelden
In een gesprek vertel je een anekdote. Doe dat ook op schrift. Geen abstracte uitleg over “communicatie bij verandertrajecten”, maar: “Vorige maand zat ik bij een fusie waar de bestuurder dacht dat informeren genoeg was.”
Houd het concreet
“De implementatie verliep suboptimaal door onvoldoende draagvlak” – dat zegt niemand hardop. “Het nieuwe systeem faalde omdat niemand de medewerkers had gevraagd wat ze nodig hadden” – dat zeg je wel.
Varieer je zinnen
Korte zinnen geven pit. Langere zinnen geven ruimte voor nuance. Afwisseling houdt het leesbaar. Monotonie niet.
Van spraak naar schrift
Stel dat je echt gemakkelijker praat dan schrijft. Spreek je verhaal dan in. Laat het uittypen. Maar werk het daarna grondig om.
Volg de structuur van Arie
Bouw een verhaal met Arie: Een vertegenwoordiger van je doelgroep met een ambitie. Een urgent probleem. Een oplossing met resultaat. Gebruik die vragen ook als leidraad wanneer je inspreekt.
Schrap de herhaling
Je zegt dingen vaak twee, drie keer. Kies de beste formulering en gooi de rest weg.
Lees het hardop
Print de tekst uit, ga ergens anders zitten en lees het hardop. Je hoort direct waar het haakt, waar het te formeel wordt of waar je jezelf herhaalt.
Leg het weg
Laat het een nacht marineren. Een weekend voor een langer stuk. Kom er met frisse blik op terug. Dan zie je pas echt wat rommelig is.
Informeel maar niet slordig
Het ideaal is: schrijf zo dat het voelt als een gesprek, maar leest als een tekst.
Informeel in toon. Direct in aanspreek. Concreet in voorbeelden. Gestructureerd in opbouw. Correct in taal. Helder in boodschap.
Dat is wat mensen bedoelen met “schrijf zoals je praat”. Ze bedoelen niet: type letterlijk uit wat je zegt. Ze bedoelen: behoud de toegankelijkheid van gesproken taal, zonder de rommel.
Want je doelgroep verdient respect. Ze zijn intelligent genoeg voor nuance en complexiteit. Ze zijn te intelligent voor gehakkel en herhalingen.
Schrijf voor hen zoals je tegen hen praat: helder, direct, met voorbeelden. Maar dan opgeschoond, gestructureerd, zonder de ruis.
Worstel je met de omzetting van spraak naar tekst?
