Met AI kun je je teksten verbeteren, dat heb je vast al ontdekt. Maar dan heb je ook al de bekende nadelen ondervonden: AI herschrijft je tekst vaak al te grondig en verzint er soms nog iets bij. Hoe kun je AI dan wel goed inzetten voor je teksten?
Leestijd 10 minuten
Samenvatting
Houd er rekening mee dat AI extreem rigide en eigenwijs is, dat het kan hallucineren en dat het nooit authentieke teksten voor jou kan schrijven. Ook taaltechnisch heeft AI zijn beperkingen: het kan maar een beperkt aantal grammaticale fouten tegelijk verbeteren en veel van wat een tekst prettig leesbaar maakt herkent het helemaal niet.
Er zijn enkele dingen die AI wel kan. Daarvoor geef ik aan het eind van dit artikel een prompt, al heb je daarmee nog geen volwaardige redacteur aan AI.
AI-systemen
Dit artikel geldt voor alle AI-systemen die draaien op grote taalmodellen (LLM’s): zoals ChatGPT, Perplexity, Claude, Gemini, Copilot en Mistral. Ik gebruik Claude, omdat die op het moment (begin 2026) het beste is in teksten.
Het liefst stap ik over op een Europees systeem vanwege de globale ontwikkelingen, dus ik houd het Franse Mistral in de gaten. Op dit moment kan ik alleen nog geen bestanden meesturen met Mistral.
Extreem rigide en eigenwijs
Net als voor elk instrument is enige kennis nodig voor het gebruik. In het geval van AI is dat een goede prompt, ofwel opdracht.
‘Verbeteren van tekst’ interpreteert AI, eh, anders dan ik. Zo’n opdracht is ook veel te vaag. Het helpt om je voor te stellen dat AI een extreem rigide en tegelijk eigenwijze stagiair is.
Opdrachten benadert AI letterlijk. Je moet precies zeggen wat je wilt. En vaak ook erbij zeggen wat je niet wilt. Formuleer je je opdracht niet nauwkeurig genoeg, dan doet AI niet wat je bedoelt, want het systeem begrijpt zelf niets. Het komt erop neer dat je veel moet uitproberen, want wat jij logisch vindt, daar denkt AI anders over.
Hallucineren
Verder kan AI hallucineren: zelf iets verzinnen wat je niet bedoelt en wat misschien zelfs helemaal niet klopt. Houd dat altijd in de gaten. Controleer feiten bij betrouwbare sites als je het toch wilt gebruiken, want het zou zomaar eens heel waardevol kunnen zijn.
Dat toontje
De training van AI is voornamelijk Amerikaanse teksten gebaseerd. Dat betekent dat de toon neigt naar het infantiele, juichend klinkt en gericht is op hongerige en niet al te snuggere consumenten. Laat staan dat het jouw authentieke stem verwoordt. Mijn vooroordeel, maar zo is het wel.
Als je doelgroep volwassen, serieus en intelligent is, kan AI dus flink de plank misslaan. Maar beschrijf je aan AI je doelgroep, dan slaat het ook niet meteen de juiste toon aan.
Met name humor luistert erg nauw: het moet bij jou, bij het onderwerp en bij je doelgroep passen en dan nog kan het verkeerd geïnterpreteerd worden of onbedoeld scherp zijn. Laat humor nooit aan AI over. Echt nooit.
Wat doe je daaraan?
Ik gaf aan dat mijn doelgroep bestaat uit zakelijke dienstverleners zoals organisatieadviseurs en verandermanagers. Met als gevolg dat AI er zinnen tussen gooide zoals “Speciaal voor jou als organisatieadviseur” en “De tijd die je nodig hebt voor je veranderopdrachten.” Ik vind die toon net zo irritant als een verkoper die elke derde zin je naam noemt: “Voor jou, Caroline, is dat natuurlijk heel belangrijk.”
Die zinnen kon ik wel schrappen, maar de toon bleef naar mijn smaak toch te betuttelend. Bied liever een eigen tekst aan en vraag zo min mogelijk te veranderen. Dat is de enige garantie voor een echte authentieke tekst die klinkt zoals jij. Vraag wijzigingen bij te houden en controleer dan zelf of je de wijziging ook een verbetering vindt.
Zo dom als de achterkant van een deurknop
Ik kan het niet vaak genoeg herhalen: AI is dom. Oliedom. Het snapt niets van je tekst of je opdracht. Wat voor mensen te simpel is voor woorden (letterlijk: je hoeft het er echt niet bij te zeggen als je het aan een mens zou vragen), is niet in een opdracht te vatten voor AI. Dus hoe je het ook formuleert, AI kan nooit redigeren zoals een mens.
Wat niet wegneemt dat AI je kan helpen om je tekst op essentiële punten te verbeteren.
Niet uit te leggen
Wat AI bijvoorbeeld niet goed begrijpt is deze opdracht:
Corrigeer eventuele tangconstructies: “Als je het toch wilt gebruiken (want het zou zomaar eens waardevol kunnen zijn) controleer dan de feiten.”
Klik op de link voor de uitleg van ’tangconstructie’.
AI ziet geen probleem: “De zin bevat geen tangconstructie.”
Daar heb ik een andere mening over, hoewel strikt genomen de zin tussen haakjes inderdaad geen tangconstructie is. Om het op te lossen zoals ik het zou redigeren, zou ik alle haakjes door komma’s moeten vervangen. Dit leidt weer tot een ander probleem, want soms zijn haakjes juist wel gewenst. Je weet wel, van die uitzonderingen die de regel bevestigen. Maar goed, ik kan het proberen.
Poging 2
Ik probeer het nog een keer met komma’s in plaats van haakjes. Vervolgens kreeg ik drie versies (geen opties!), waarvan versie 2 en 3 overeenkomen met respectievelijk optie 2 en 1, waarbij versie 2 mijn ‘zomaar eens’ heeft geschrapt. Mijn doel, optie 3, ontbreekt. In plaats daarvan krijg ik versie 1:
Versie 1 (met ‘want’): “Als je het toch wilt gebruiken – want het zou zo maar eens waardevol kunnen zijn – controleer dan de feiten.”
Versie 2 (met ‘omdat’): “Als je het toch wilt gebruiken omdat het waardevol zou kunnen zijn, controleer dan de feiten.”
Versie 3 (twee aparte zinnen): “Het zou zo maar eens waardevol kunnen zijn. Als je het toch wilt gebruiken, controleer dan de feiten.”
Mijn reactie op versie 1
Briljant! AI heeft in versie 1 de komma’s vervangen door gedachtestreepjes. En die versie heeft de voorkeur van het systeem “omdat die de causale relatie behoudt en de toon van voorzichtigheid (“zou zo maar eens”) intact laat.”
Sarcasme en ironie
Overigens heb ik ‘zomaar’ aaneengeschreven, wat een andere betekenis heeft dan ‘zo maar’, maar dat terzijde. ‘Zou kunnen’ is wel een voorzichtige formulering, maar ‘zomaar’ maakt het licht sarcastisch, en ondermijnt het gestelde, dat het waardevol zou kunnen zijn. De voorzichtigheid komt daarmee in een heel ander daglicht te staan. Ik wil ermee zeggen dat het wel heel toevallig zou zijn dat het waardevol is. Niet zo aardig natuurlijk, maar AI is een systeem, geen levend wezen.
Zoals misschien bekend snapt AI geen sarcasme of ironie, al kan het daar uitgebreide theorieën over oplepelen.
Mijn reactie op versie 2 en 3
In versie 2 verwijdert het mijn ‘zomaar’ en blijft een tangconstructie.
Versie 3 verandert de hoofdzaak van de zin. Het gaat er mij om dat je de feiten controleert. Mijn tussenzin ‘het zou waardevol kunnen zijn’ is mijn humoristische maar onaardige toevoeging en doet eigenlijk niet ter zake. Daarmee te beginnen, maakt de opmerking ineens bloedserieus.
Ik ben dus niet tevreden.
Poging 3
Mijn derde poging begin ik in een nieuwe chat, om alle vorige te wissen. Dat is trouwens wel fijn van AI, je kunt net als de Men in Black AI een Neutralizer gebruiken om voorgaande chats te laten vergeten: begin eenvoudig een nieuwe chat. In deze opdracht laat ik ‘zo maar’ weg, dat is te verwarrend.
Corrigeer eventuele tangconstructies: “Als je het toch wilt gebruiken, want het zou waardevol kunnen zijn, controleer dan de feiten.”
AI geeft deze keer drie opties, geen versies. Vooruit dan maar.
Optie 1 (reden voorop): Het zou waardevol kunnen zijn. Als je het toch wilt gebruiken, controleer dan de feiten.
Optie 2 (reden geïntegreerd): Als je het toch wilt gebruiken omdat het waardevol zou kunnen zijn, controleer dan de feiten.
Optie 3 (actie voorop): Controleer de feiten als je het toch wilt gebruiken, want het zou waardevol kunnen zijn.
Optie 1 heeft de voorkeur: korte zinnen met heldere structuur, geen tangconstructie.
Mijn reactie en eindconclusie
Optie 1 is identiek aan versie 3. Afgewezen.
Optie 2 is identiek aan versie 2. Afgewezen.
Optie 3 is, hè hè, de zin die ik zocht. Als je zelf moeite hebt met tangconstructies, is het maar de vraag of je dit herkent als ‘het juiste antwoord.’ Hiermee verklaar ik Claude vooralsnog niet in staat om tangconstructies te corrigeren.
Helaas geldt hetzelfde voor veel van mijn aanbevelingen zoals ik die in de loop der jaren in mijn blog heb gedeeld. Wat dan wel? Ik geef je mijn prompt.
Mijn prompt
Kortom, op het gebied van redigeren is AI beperkt. Er zijn een paar dingen die het wel kan. Omdat vertrouwen van mensen waardevol is, maar van systemen onverstandig vraag ik AI duidelijk aan te geven wat het heeft veranderd. Mijn prompt is dit:
Verbeter bijgaand document op basis van onderstaande punten. Lever het document af in Word met track changes.
- Schrijf en spel consequent en correct Nederlands.
- Blijf zo dicht mogelijk bij de originele tekst, met name het woordgebruik en de toon.
- Schrijf gangbare afkortingen zoals bv, mbt, tav en % voluit, maar laat ze staan in tabellen.
- Maak passieve zinnen actief.
- Verwijder ‘heel’ en ‘hele’ als overtreffende trap.
- Verander nominalisaties waar het volledige werkwoord is gebruikt (zoals ‘het herkennen’, ‘het formuleren’, ‘het verbinden’) naar werkwoordsvormen. Laat nominalisaties met achtervoegsels zoals -ing, -heid, -atie intact.
- Vervang de voorzetselvaste uitdrukkingen, maar laat andere voorzetselconstructies staan.
Helaas ziet Claude ‘in afstemming met’ als een voorzetselvaste uitdrukking en vervangt het door ‘samen met’ wat echt iets anders betekent, zeker in de context van het document dat ik opgaf. Ook met nominalisaties vertrouw ik het niet helemaal. Laat de wijzigingen dus altijd bijhouden en controleer ze.
AI is ook maar een systeem
Veel opdrachten tegelijk vindt AI lastig, dus vraag er niet meer dan twee of drie verbeteringen tegelijk.
Een tekst van 1350 woorden vindt AI lang, dus dan beperkt het zich tot ‘de belangrijkste’ verbeteringen. Maar je weet nooit wat AI ‘belangrijk’ vindt. Die kun je dus beter opknippen in kortere teksten van vierhonderd tot zeshonderd woorden. Dan nog kun je er niet blind op varen dat AI alle zinnen op je opdracht controleert, misschien alleen als je het zin voor zin voert, maar dan is het meer werk dan het zelf te doen.
Waarom dan toch AI inschakelen? Op deze beperkte manier scheelt het mij toch werk: ik hoef AI meestal minder te corrigeren dan de originele teksten. Bovendien ziet AI zaken die ik over het hoofd zie en komt het zelfs af en toe met verbeteringen waar ik zelf niet aan gedacht had. Met andere woorden: twee zien meer dan één.
Disclaimer en fun fact
Disclaimer: AI is volop in ontwikkeling. Mijn prompt is het resultaat van veel trial & errors en werkt misschien net anders bij jouw AI-systeem en met jouw teksten. Bovendien begon ik al met de verbeteringen die in mijn ogen noodzakelijk zijn en die AI (nog) niet aankan.
Fun fact: Claude raadt mij af mijn prompt te delen, omdat potentiële klanten daarmee denken dat ze mij niet nodig hebben en omdat concurrenten het zouden kunnen overnemen. Maar ik doe het lekker toch. Bovendien kun je al mijn artikelen over tekst door AI in een prompt laten zetten en dan kom je ook een heel eind.
Heb je genoeg aan mijn prompt? Gebruik hem lekker en pas hem aan aan je eigen voorkeuren. Wil je je tekst door een echt mens laten redigeren, zodat het niet alleen correct Nederlands wordt maar ook jouw boodschap beter overbrengt?
