Of waarom je training leiderschapsvaardigheden weinig deelnemers trekt door de manier waarop je het formuleert.
Je biedt een training leiderschapsvaardigheden aan. Dan neem je aan dat de mensen die dat nodig hebben geïnteresseerd zijn. Of dan toch wel hun leidinggevenden of HR-mensen. Maar het is jouw trainersperspectief. Jij herkent die leidinggevenden van verre. Zelf leggen ze het probleem bij hun team en ze vragen HR een training. Voor het team. Dat ze die zelf nodig hebben ziet bijna niemand. Behalve hun team dan. En jij, zodra je ze ontmoet.
Leestijd 8 minuten
Samenvatting
Je gaat ervan uit dat je lezer weet wat jij weet, aanpakt wat jij aanpakt en begrijpt wat jij begrijpt. Die aannames sluiten een deel van de mensen uit die je wilt bereiken, en je ziet ze zelf niet, want ze lijken vanzelfsprekend. Een stevige redactie en een paar eerlijke lezers uit je doelgroep halen ze eruit voor ze je een klant kosten.
Waarom je het zelf niet ziet
Bedenk dat je doelgroep altijd minder bedreven is in jouw vak dan jij, anders zouden ze je niet nodig hebben! Dat verschil in kennis komt terug in elke tekst die je schrijft.
Wat voor jou vanzelfsprekend is, is dat niet per se voor je doelgroep. Dus als de training niet loopt, wijt je dat aan andere oorzaken. Je deelt het vaker online, je spreekt je vaste klanten erop aan of je koopt een banner langs het plaatselijke voetbalveld. Er komen echt wel deelnemers, maar je ziet de belangrijkste oorzaak over het hoofd.
Aannames van experts
Als expert onderschat je vaak je eigen kennis. Mijn lief sprak me ooit aan op een ‘zweverig’ artikel. Dat ging over mindmappen, wat hij verwarde met mindfulness (wat overigens wetenschappelijk bewezen effectief is, maar dat terzijde). Mindmappen is een methode om een denkproces vast te leggen in beeld. Ik dacht dat iedereen dat kende. Zo heb ik het ook niet meer over jargon, maar schrijf ik over vaktaal.
Een organisatieadviseur van wie ik het boek redigeer had het manuscript door derden laten lezen (heel verstandig!). Ze ontdekte daardoor dat de helft van de lezers niet bekend was met de methode Agile en alle bijkomende terminologie. Dat geldt dus ook voor alle denkbare methodes, inclusief de kleuren van De Caluwé (die overigens in andere methodes weer andere betekenissen hebben!), technische benamingen zoals ‘kunstwerken’ voor bruggen en viaducten en elke vakterm die je kunt verzinnen. Ook voor vakgenoten.
Iemand met wie ik een boek aan het schrijven ben vroeg mij interviews te doen. Ze was zich totaal niet bewust van haar eigen vaardigheid om een goed interview af te nemen (“dat kan toch iedereen?”) en haar onbewuste achtergrondkennis van het onderwerp.
Aannames van werkwijze
Iedereen pakt zaken verschillend aan, dat geldt zelfs voor simpele handelingen als thee zetten of een band plakken: “Spoel jij de theepot niet eerst om met heet water?” of “Moet je niet eerst de plek met het gat opschuren voor je het plakt?”
Een nulmeting, een doelgroepanalyse, een opdrachtomschrijving: voor wie er al jaren mee werkt is het vanzelfsprekend dát je het doet en hoe je het aanpakt. Ga er niet van uit dat je doelgroep dat weet. Nogmaals: dat geldt ook voor vakgenoten.
Aannames van beeldspraak
Metaforen werken fantastisch, ik ben er gek op. Maar alleen wanneer de lezer ze herkent. Wanneer ze refereren aan de alledaagse wereld van je doelgroep. Denk dus goed na voordat je een sport-, kinder- of autometafoor gebruikt.
Aannames van privileges
Als je jong bent, valt je niet op dat oude mensen ook vooruitstrevend en ambitieus kunnen zijn. Als je vijfde generatie Nederlander bent, heb je niet door dat je uitgaat van een specifiek Nederlandse, witte, christelijke cultuur. Als je goedziend bent, heb je niet door dat voorleesapps emoji’s compleet uitspreken: “lachend gezicht met hartjes”. Als je academicus bent, heb je niet door dat niet iedereen die Latijnse uitdrukking kent, laat staan dat basisgeletterden al afhaken bij het derde woord.
Is dat woke? Misschien, mijn aanname (!) is dat jij als mijn lezer bereid bent om verder te kijken dan mensen zoals jij. Maar zoals je hierboven al hebt gemerkt gaat het er vooral om dat je je doelgroep bereikt. En het zou zonde zijn als je een deel van je doelgroep uitsluit, terwijl het interessante klanten zouden zijn.
Mag je dan niemand uitsluiten?
Wie mij al een tijd volgt, weet dat ik altijd eerst naar de doelgroep van een tekst vraag. Door je doelgroep te kiezen, sluit je de rest van de wereld uit en dat mag. Ik werk bijvoorbeeld alleen voor mensen die woke geen vies woord vinden, die een taalniveau hebben waarmee ze een informatieve mail kunnen schrijven en mijn teksten kunnen begrijpen en die zakelijke diensten verlenen. En dat is nog maar het begin.
Het gaat er mij om dat je mensen binnen je doelgroep niet uitsluit. Ik had nooit gedacht voor een zakenvrouw van tachtig en blinde mensen te werken, of offertes in de zorg en een boek over dierenopvangorganisaties te redigeren. Dat zijn niet de klanten of opdrachten die ik meteen op mijn netvlies krijg als ik denk aan mijn doelgroep, maar ze zitten er wel in.
En ondanks die blinde mensen in mijn doelgroep ben ik na twee keer gestopt met een gesproken versie van mijn blogartikelen. Ten eerste is dat onevenredig veel werk voor mij, tijd die ik liever besteed aan, ik noem maar wat, een blinde masseur helpen zijn business op te zetten. Ten tweede zit er een voorleesfunctie op apparatuur, die mijn teksten kan voorlezen, dus helemaal ontoegankelijk zijn mijn artikelen niet voor hen.
Dus ja, zelfs ik sluit mensen uit mijn doelgroep uit, sterker nog, ik zal met mijn eigen aannames andere mensen uitsluiten waar ik mij niet eens bewust van ben of er soms voor kiezen toch die ene metafoor te gebruiken die niet voor iedereen herkenbaar is. Mijn motto is daarom: ken de regels en overtreed ze. Je kunt niet alles en het hoeft zeker niet perfect, maar misschien dat je nu al iets anders naar je eigen teksten kijkt.
Ze snappen wel wat ik bedoel
Alle schrijvers zijn blind voor hun eigen aannames. Dat geldt ook over je eigen schrijfvaardigheden.
Ik kreeg een keer midden in mijn vakantie een bericht op Signal. Een klant had mijn tekst gezien en was teleurgesteld hoe weinig ik ‘voor dat geld’ gedaan had: “Het zijn nog helemaal mijn eigen woorden!” Totdat ze mijn wijzigingen zag. Inderdaad met respect voor haar persoonlijke, authentieke woordgebruik.
Een andere klant had het niet nodig gevonden om een tekst te laten redigeren. Totdat hij zag wat ik met één hoofdstuk gedaan had: “Ik had helemaal niet door dat ik zoveel passieve zinnen schrijf, en zo omslachtig! Doe de rest dan ook maar…”
Een andere klant schrijft op mijn LinkedIn-profiel: “Ik dacht dat mijn boek af was. Toen las Caroline het. (…) Uit mijn manuscript van ruim zeventigduizend woorden haalde ze de dubbelingen die ik zelf al lang niet meer zag, ze zorgde dat ik mijn lezer aansprak in plaats van over hem te praten, en bij elke vage passage vroeg ze door tot ik opschreef wat ik écht bedoelde.”
O ja, en toen ik een manuscript van mijzelf door mensen uit mijn doelgroep liet lezen, merkte iemand op dat ik 375 keer het woord ‘ook’ had gebruikt. Nu controleer ik er standaard op, want ik schrijf het nog steeds en ik lees er nog steeds overheen.
Wat levert een tekst zonder aannames op?
Een tekst zonder ongegronde aannames leest gewoon lekker, ook voor die mensen uit je doelgroep die wel op jou lijken. Je bereikt meer mensen die zich aangesproken voelen, doorlezen en je boodschap onthouden.
Hoe los je het op?
Iedereen heeft aannames; een mens kan niet zonder. Laat daarom naast een stevige redactie belangrijke teksten lezen door een paar mensen van je doelgroep. Bij voorkeur mensen die jouw werk nog niet kennen en die bereid zijn eerlijke feedback te geven.
Hoe krijg je eerlijke feedback?
Mensen die basisgeletterd zijn met Nederlands als moedertaal zijn moeilijk te herkennen. Ze kennen het alfabet, kunnen eenvoudige teksten lezen, maar haken af bij iets moeilijker taal. Door schaamte zijn ze bijzonder vaardig om anderen om de tuin te leiden. En ja, er bestaan ook basisgeletterden met een eigen bedrijf, met veel geld of in een leidinggevende functie. Daarom heb je ook niet gauw door of ze in je doelgroep zitten. Je kunt korte teksten controleren op zogenoemd b1-niveau op ishetb1.nl, zodat een groot deel het begrijpt. Stichting ABC laat ervaringsdeskundigen langere teksten beoordelen en geeft advies om ze toegankelijker te maken voor basisgeletterden.
De meeste mensen deugen, maar dat komt er vaak op neer dat ze geen kritiek leveren, zelfs niet als je erom vraagt. Hoe nauwkeuriger je aangeeft wat je van hen vraagt, hoe eerder ze geneigd zijn om wel eerlijke feedback te geven. Vertel erbij waarom je hun mening vraagt en vraag ze bijvoorbeeld expliciet naar vaktaal of taal die specifiek voor jouw cultuur is.
Wil jij je tekst eens aan mij voorleggen om je héle doelgroep te bereiken?
